Ilaalcha: 9 Barreessaa: Gulaalaa Marsariitii Yeroo Maxxansaa: 2023-08-24 Ka'umsa: Bakka
Polyethylene terephthalate, kan yeroo baayyee PET jedhamuun kan beekamu, sababa fayyadama adda addaa isaatiin industirii hedduu keessatti gahee olaanaa kan qabu yoo ta'u, lakkoofsa '1.' tiin kan mallatteeffamu ta'us, bakka hundatti argamu gidduutti, PET yeroo baayyee argama dhoksaa ta'ee hafeera, amala isaa, itti fayyadama bal'aa fi gahee naannoo isaa sirriitti ilaaluun isaaf mala.
PET, ykn Polyethylene terephthalate, akka poliimarii sinteetikiitti kan dhaabbatu yoo ta’u, kunis hiika isaa kan argatu walnyaatinsa keemikaalaa isaa kan foormulaa (C10H8O4)n tiin bakka bu’e irraati. Addunyaa huccuu keessatti PET maqaa 'polyester,' jedhu kan fudhatu yoo ta'u, damee konteenaraa fi qaphxii keessatti ammoo mantii 'PET resin.' jedhu fudhata.
Wanti dhuguma PET adda godhu, amaloota fiizikaalaa adda ta’an kanneen ho’a bal’aa keessatti dandamataniidha. Amaloota makaanikaa ajaa'ibsiisaa kan agarsiisu PET ho'a hanga 120°C ta'e keessattillee umurii dheeraa itti fayyadamuudhaan of jaja. Dandeettiin inni amaloota elektirikii insulaashinii gaarii ta’e eeguu irratti qabu, haala ho’aa fi firikuweensii olka’aa ta’e keessattillee, hojiiwwan hedduudhaaf meeshaa filannoo isa taasisa.
Gahee olaanaa PET keessaa tokko damee fiilmii fi paakeejii keessatti argama. Innis gracefully akka dhagaa bu'uuraa nyaata, qorichaa, fi fedhii qaphxii sterile assortment tajaajila. Amaloonni isaa meeshaalee micciiramoo, elektirooniksii walxaxaa fi huccuuwwan ulfina tokko tokko barbaadaniif paakeejii sadarkaa olaanaa qabu uumuu keessatti daran kan itti fayyadamanidha.
Imalli PET karaa paakeejii ka'umsa isaa dhugaatii kaarbooneetii ta'e irra darbee, gara hiriyyaa amanamaa qabiyyee hedduu mana keessa galchuuf guddateera. Biiraa irraa kaasee hanga zayita nyaataa, mi’eessituu hanga qorichaa fi meeshaalee miidhaginaa, qaruuraa PET damee qaphxii konteenaraa irratti qabannaa cimaa qaba.
PET baay'ee fayyadamuu danda'uun isaa meeshaalee fayyadaman qofa irratti kan daangeffame miti; damee elektirooniksii fi qaamolee elektirikii keessa seena. Bobba'iinsi isaas walqabsiistota hojii harkaa, sarkiyuutii walxaxaa, kapaasitaroota, fi manneen meeshaalee elektirooniksii fi meeshaalee jireenya ammayyaa keessa jiraniif baay'ee ta'an hojjechuutti kan babal'atudha.
Dameen konkolaataa PET keessattis jajjabina argata. Ispeektariin bal’aan qaamolee konkolaataa PETn kan bocaman fi bocaman yoo ta’u, kunis haguuggii paanaalii raabsaa, kooyilii ignishinii, valve, elementoota hafuura baafannaa, fi qola meeshaa meetiraa dabalatee. Amaloonni addaa meeshaan kun, kanneen akka uwwisa bareedaa, calaqqisa fuulaa fi jabina dabalatee, kutaalee konkolaataa alaa hojjechuuf akka hin hafne taasisa.
Maashinoota walxaxaa irraa kaasee hanga meeshaalee guyyaa guyyaatti dhiibbaan PET giiriiwwan, kaam, mana paampii, pullii fi furmaata mootoraa hojjechuu keessatti ni dhagahama. Saanii foonni maaykirooweeyii, bilboordii alaa fi moodeelota walxaxaa yaada namaa qabatan uumuutti illee qaqqabummaa isaa bal'isa.
Akka dhagaa bu’uuraa dhugaatii fi qaphxii nyaataa jajjabootti, PET bakka hundatti argamuun isaa dameewwan kanneen keessatti baay’ee mul’ata. Sadarkaa ifa ta’uu (translucency) oomishaalee ifa ta’een agarsiisu kan dhiyeessu yoo ta’u, tasgabbiin keemikaalaa isaa qulqullina qabiyyee akka eegamu mirkaneessa. Walnyaatinsi jabina makaanikaa fi dhiibbaa dandamachuu gahee inni qulqullina oomishaalee paakeejii eeguu keessatti qabu daran jabeessa.
Uumamni PET adeemsa walnyaatinsa of eeggannoo qabu kan asiidiin tereeftaalikii fi etileen gilaayikoolii walnyaatinsa kallattiin itti bobba’an of keessaa qaba. Adeemsi kun sadarkaa gurguddoo lamatti kan diriirudha: esteerifikeeshinii, itti aansuunis walnyaatinsa kondeensiyeeshinii. Reeziiniin PET bu’aa kanaa, al tokko gara haala baqfameetti ol kaafame, gara meeshaa malleable, bifa baay’ee bocuuf qophaa’etti jijjiirama.
Amala PET haala baqfamee osoo jiruu hubachuun adeemsa milkaa’aa ta’eef murteessaadha. Jijjiirama dhiibbaatiin viskoosii isaa too’achuun amala yaa’a isaa bocuu keessatti meeshaa cimaadha. Gama hawwataan PET jiidhinaaf miira qabaachuu isaa adeemsa gogiinsa bal’aa kan barbaachisu yoo ta’u, kunis qulqullina caasaa fi meeshaa isaa mirkaneessa.
Urgaa addaa PET, yeroo gubatu gadhiifamu, pilaastika biroo irraa adda isa taasisa. Urgaa kana akka mallattoo amanamaa dhugaa ta’uu isaa kan tajaajilu yoo ta’u, urgooftuu urgooftuu acrid meeshaalee birootiin uumamu irraa adda ta’uun isaa mul’ata.
Adeemsi gubaa PET mallattoolee mul’ataa amaloota addaa isaa mul’isan kenna. Yeroo gubannaa garmalee gurraacha’uun ykn saffisaan uumamuun copha zayitaa qabxii baqinaa isaa keessatti sirna dhabuu agarsiisuu danda’a, kunis taatee fiilmii PET keessatti baay’inaan mul’ata.
PET adda baasuuf mala hawwataan, hidda meeshaa sanaa baqfame tokko qorannoo harkisaa (tensile test) gochuu of keessaa qaba. Hammam qaxxaamurri hidda sanaa fi amala isaa yeroo cabe ilaaluun, hubannoon qabxii baqinaa fi amala isaa funaanuun ni danda’ama.
Profaayilli nageenyaa PET mirkaneessaa fi hayyama dhaabbilee fayyaa fi nageenyaa beekamoo ta’an irraa argata. Dhaabbileen akka FDA Ameerikaa, Fayyaa Kaanaadaa, Abbaa Taayitaa Nageenya Nyaataa Awurooppaa fi kanneen biroo adda addaa PET meeshaalee nyaataa fi dhugaatii keessatti fayyadamuu isaanii qoratanii raggaasisaniiru. Galmeen nageenya isaa waggoota kurnan lamaan darbaniif kan bara baraan ture amanamummaa fi amantaa fayyadamtootaa isaaf ragaa ta’ee tajaajila.
Damee pilaastikii keessatti qaruuraa PET akka shaampiyoonaa deebi'ee fayyadamuu danda'uutti mul'ata. Dizaayiniin isaanii uumamaan gochaalee deebi’ee fayyadamuu gahumsa qabuuf of liqeessa, kunis saffisa deebi’ee fayyadamuu %100 galmaan ga’uuf carraa dhiyeessa. Haalli paakeejii PET’n geengoo ta’uu danda’uun warraaqsa kan fide yoo ta’u, jalqabbii paakeejii itti fufiinsa qabuu addunyaa guutuutti akka dhagaa bu’uuraatti tajaajila.
Imalli deebi’ee fayyadamuu qaruuraa PET sadarkaa hedduu kan qabu yoo ta’u, tokkoon tokkoon isaanii balfa gatame irraa gara qabeenya gatii guddaa qabuutti akka jijjiiramu gumaachu.
Adeemsi deebi’ee fayyadamuu akka tartiiba koreegiraafii ta’etti mul’ata:
1. Asxaa Balleessuu (De-labeling): .
Qaruuraa PET eenyummaa alaa isaanii dhangalaasuun imala deebi’anii fayyadamuu isaanii jalqabu. Maashinoonni addaa of eeggannoodhaan asxaa fi maxxantoota irraa balleessuun, meeshaalee PET qulqulluu fi adeemsaaf qophaa’an dhiisu.
2. Caccabsuu fi Cicciruu: 1.1.
Qaruuraa PET jijjiirame gara sadarkaa itti aanutti kan ce’u yoo ta’u, achitti caccabsuu fi cicciramuu danda’a. Adeemsi makaanikaa kun gara ciccitaa xixiqqootti isaan hir’isa, kunis itti aansee qabachuu fi adeemsisuuf haala mijeessa.
3. Sassaabuu fi Ramaddii: 1.1.
Ciccitoonni PET amma cicciraman adeemsa sassaabuu walxaxaa ta’eef saaxilamu. Teeknooloojiiwwan sadarkaa olaanaa qaban kanneen akka iskaanaroota optikaalaa fi ramaddii qilleensaa, PET meeshaalee biroo irraa adda baasuu fi adda baasuu isaanii kan akka halluu fi walnyaatinsa poliimarii irratti hundaa’uun.
4. Qulqulleessuu fi Dhiqachuu: 1.1.
Qulqulleessuun tarkaanfii murteessaa qulqullina meeshaa PET mirkaneessudha. Ciccitoonni PET of eeggannoodhaan kan dhiqaman yoo ta’u, faalama haftee, asxaa fi haftee maxxantuu kamiyyuu ni balleessu. Adeemsi qulqulleessuu gadi fageenya qabu kun qulqullina meeshaa sanaa deebisee marsaa itti aanuuf qopheessa.
5. Gogsuu: 1.1.
Qabiyyeen jiidhinni PET deebi’ee fayyadame qulqullinaa fi adeemsa isaa irratti dhiibbaa hamaa geessisuu danda’a. Haala kanaan, ciccitoonni qulqullaa’an adeemsa gogiinsa keessa darbu, qabiyyeen jiidhinni sadarkaa fudhatama qabutti akka gadi bu’u taasisa, kanaanis qulqullina caasaa meeshaa sanaa ni eega.
6. Peeleeteeshinii: 1.1.
Sana booda ciccitoonni PET goggogan adeemsa peeleetiizishiniitiin gara peeleetii walfakkaataatti jijjiiramu. Peeleetiiwwan kun huccuu irraa kaasee hanga qaphxii, elektirooniksii fi kkf hojiiwwan adda addaatiif akka meeshaa jallisii tajaajilu.
PET fi PETG lamaan isaanii maatii poliyester keessaa kan ta’an yoo ta’u, amala adda ta’e kan hojii addaa keessatti adda isaan taasisu qaba.
PETG, kan PET irraa madde, bifa walxaxaa bocuu fi dheerina sadarkaa olaanaa galmaan ga’uuf yeroo jennu ni ibsa. Amaloota addaa isaa keessaa tokko meeshaalee biroo kan akka poliikaarbooneetii (PC) ykn akiraalii dhiibbaa fooyya’e irraa faallaa ta’ee, dursee gogsuu osoo hin barbaachisin hojjechuu danda’uu isaati. Dabalataanis, marsaan boca gabaabaa PETG fi ho’i adeemsa hojii gadi aanaa ta’uun isaa yeroo oomishaa oomisha olaanaa akka argamsiisu gumaacha, kunis oomishtoota qulqullina irratti osoo hin miidhiin gahumsa barbaadaniif filannoo hawwataa ta’a.
Polyethylene terephthalate, fayyadama baay’ee fi hiika hawaasa ammayyaa keessatti, kana booda nama dhoksaa beeku miti. Imalli isaa walnyaatinsa irraa gara boca, deebi'ee fayyadamuu, fi illee adda ta'uu isaa kan obboleessa obboleessa isaa PETG irraa, baay'ee hojjechuu isaa isa ajaa'ibaa agarsiisa. Akka dhagaa bu’uuraa paakeejii fi qaama barbaachisaa industirii adda addaa keessatti, amaloonni PET addunyaa keenya itti fufiinsa qabuun bocuu keessatti gahee murteessaa qabu hubachiisa. Imalli PET meeshaa pilaastikii irraa gara qabeenya deebi’ee fayyadamuu danda’utti taasifamu kalaqa namaa fi dhiibbaa naannoo hir’isuuf kutannoo qabnuuf ragaadha. Hubannoo fi itti fayyadama itti gaafatamummaa qabuun PET egeree itti fufiinsa qabuu fi hojiirra ooluuf gumaacha gochuu itti fufeera.
